فاجعه جهانی به نام آب

انجمن کارشناسان امور اقتصادی و زیست انسان معتقدند که در آینده ای بسیار نزدیک رساندن آب به نقاط مختلف جهان حتی از نفت هم اهمیت بیشتری پیدا می کند. می دانیم که نفت یک انرژی است و علم همیشه قادر بوده تا انرژی ها را جایگزین کند.
بهترین و مهمترین مثال بارز این مهم جانشین شدن نیروی برق به جای بنزین به عنوان انرژی به حرکت در آوردن اتومبیل هاست. اما در مقابل، آب پدیده ای است که آن را هیچ جانشینی نیست و کمبود و کاستی آن در هر نقطه از جهان به معنا و مفهوم یک فاجعه ی انسانی است و از همه خطرناک تر اینکه منابع مهم آب در جهان در اختیار بخش خصوصی قرار گرفته و بخش خصوصی هم برای سود و منفعت عمل می کند، و اینجاست که فاجعه آغاز می شود. منطقه ای در آلاسکا وجود دارد که نام آن سیتکا می باشد. این منطقه جایگاه برخی از خارق العاده ترین دریاچه های آبی شیرین جهان است و این دریاچه ها به نوبه ی خود دارای منابع عظیم آب هستند، آن هم به طریقی که نیاز به هیچگونه تصفیه ای ندارند. حال این منطقه خود تنها ده هزار نفر را به عنوان جمعیت درون خود جای داده است و منابع آبی، که در این منطقه وجود دارد در واقع میلیون ها برابر بیشتر از نیازهای منطقه ای است. در نتیجه همه ساله ۲۵ میلیارد لیتر آب به هدر می رود. اما طی چند ماه آینده درباره ی این نقیصه یک راه حل به اجرا گذاشته می شود، به این ترتیب که در حدود ۳۲۰ میلیون لیتر از آب یکی از دریاچه های منطقه ای که "دریاچه ی آبی" نام دارد، در داخل تانکرهای عظیمی که معمولا برای حمل و نقل نفت از آنها استفاده می شود، به مکانی حمل خواهد شد که مومبایی نام دارد. در این مکان یک کارخانه ی عظیم تولید آب آشامیدنی در بطری های کوچک و بزرگ قرار دارد که در نتیجه آب آلاسکا مستقیما و بدون هیچگونه عملیات تصفیه تبدیل به آب آشامیدنی برای فروش می شود.

این پروژه ی عظیم که برای نخستین بار در جهان انجام می گیرد در حقیقت زاییده ی برنامه ریزی، از جانب دو کمپانی بزرگ آمریکایی است. یکی از این دو کمپانی "بطری آلاسکا" نام دارد، که حق انتقال ۱۲ میلیارد لیتر آب از سیتکا را خریداری کرده است و دیگری "S2C Global" که کارخانه ی تولید آب آشامیدنی در مومبایی واقع در هند را در اختیار خود دارد. اگر برنامه، مطابق آنچه طراحی شده پیش برود نه تنها سودی عظیم و چندین میلیارد دلاری نصیب دو شرکت می گردد؛ بلکه سالانه ۹۰ میلیون دلار هم به منطقه ی سیتکا تعلق می گیرد تا آن را متحول سازد. اگرچه این عملیات در نگاه اول یک پروسه ی مثبت به نظر می رسد، که آب عظیمی را که زمانی به هدر می رفته به عنوان آب آشامیدنی در اختیار عموم می گذارد. اما باید این مهم را هم در نظر بگیریم که یکی از مهمترین پدیده های زندگی بشر، که قاعدتا باید به راحتی در اختیار عموم قرار گیرد، تبدیل به کالایی برای به دست آوردن سودهای کلان می شود.
 
بحران آب
البته همگان به خوبی واقفند که ما هم اکنون هم در بحبوحه ی بحران آب آشامیدنی در جهان قرار داریم. در سرتاسر دنیا رودها، دریاچه ها و منابع آب تازه با چنان سرعتی در حال کاهش و حتی نابودی و نیستی هستند، که برای انسان باور آن مشکل می باشد. بر طبق تخمین مؤسسه های محیط زیستی وابسته به سازمان ملل متحد، مصرف آب در جهان طی هر ۲۰ سال به دو برابر افزایش پیدا می کند؛ و بر طبق همان تخمین سازمان ملل متحد در انتظار آن است که تا سال ۲۰۴۰ تقاضا برای آب تا ۳۰ درصد بیشتر از عرضه ی آن باشد. در اینجاست که طرفداران خصوصی سازی آب معتقدند که بهترین راه برای ایجاد موازنه بین عرضه و تقاضای آب همان تبدیل کردن آن به یک کالای تجارتی است، که مثل هر کالای دیگری این انگیزه را در آدمی ایجاد می کند که بتواند آن را از نظر مصرف و عرضه متعادل سازد. آنان معتقدند که این تنها قیمت بازار است که مصرف آب را می تواند کاهش دهد و از مصارف بیهوده و به هدر رفتن آن جلوگیری کند. اما مخالفین این ایده بر این اعتقادند که آب یک پدیده ی لازم برای حیات انسان است و نمی توان آن را در بازار تحت تأثیر افزایش ها و کاهش های قیمتها قرار داد. وقتی که آب به عنوان یک حق انحصاری در اختیار یک شرکت قرار می گیرد، مدیریت شرکت توجه به این مهم نمی کند که در چه قسمتی از دنیا ما با کاهش شدید در عرضه ی آب مواجه هستیم و کالای خود را به آن منطقه اختصاص دهد؛ بلکه فقط به دنبال این است که در کجا و چه کسی بیشترین قیمت را می پردازد و بیشترین سود عاید شرکت می شود نه اینکه بگوییم که کمپانی ها با چنین تفکری مرتکب گناه می شوند، بلکه این طبیعت بوجود آمدن شرکت هاست. یک کمپانی مانند "بطری آلاسکا" برای این تأسیس می شود که بیشترین منفعت را عاید خود کند و حال اگر برای مثال کشور غنا در آفریقا دچار کمبود آب باشد و در کنار آن شرکت کوکاکولا هم برای تولید کالای خود نیاز به آب داشته باشد، طبیعی است که کدامیک از این دو خریدار بهتری برای کمپانی آلاسکا محسوب می شود و در اینجا اخلاق انسانی و انسانیت هیچ نقشی ندارد و سود حرف اول را می زند.
 
مسئله ی مهم دیگر این است که اصولا وقتی کالایی وارد بازار می شود دیگر تفکر در مورد محیط زیست در کنار آن وجود ندارد و حق انسان قربانی، حق برای بدست آوردن منفعت می شود. حال در تمامی این جریانات اگر ما درباره ی مناطق متحول یا پیشرفته بحث کنیم چندان مشکلی ایجاد نمی شود و کشورهای اروپا و امریکا حتی با وارد شدن آب در بازار به عنوان یک کالای سودآور دچار چندان مشکلی نمی شوند، اما فاجعه آنجا چهره ی واقعی خود را نشان می دهد که ما از مکان هایی چون افغانستان، بولیوی، مغولستان و یا بیافرا صحبت کنیم. در این مکان ها ترکیب شدن آب با کالاهای دیگر به معنای آن است که ساکنان مناطق کلا از آن محروم شوند و چنین محرومیتی نه تنها یک فاجعه ی انسانی و زیست محیطی بوجود می آورد، بلکه بدون تردید آرامش منطقه را از نظر سیاسی نیز بر هم می زند و شورش هاست که در مناطق کوچک و بزرگ آغاز می شود. این واقعیتی است که قبضه کردن آب آشامیدنی توسط کمپانی ها باعث ایجاد یک آینده ی تاریک برای مردم کره زمین می شود.
 
فاجعه ای در حال شکل گیری
هم اکنون به راحتی می توان نقشه ی وضعیت آب در جهان را ترسیم کرد. برخی کشورها از هم اکنون با کمبود جدی آب مواجه هستند و برای برخی این کاستی در آینده ی آنها پیش بینی می شود. اما بعضی دیگر دارای منابع بیشماری هستند، مانند دریاچه ها و رودهای عمیق آب شیرین.

 
با یک نگاه اجمالی به جدول کشورهایی که بیشترین آب آشامیدنی را به عنوان منابع در اختیار دارند، متوجه می شویم که تنها در یک کشور از میان ۱۰ کشور نام برده شده ما می توانیم شرکت هایی را پیدا کنیم که قابلیت حمل و نقل آب را در مقیاس بسیار عظیم دارا باشد و آن هم کشور کانادا است. بقیه، کشورهایی هستند که از نظر تکنولوژی در رده ی مناطق نه چندان پیشرفته به شمار می روند و متأسفانه در این کشورها است که منابع آبی که ازدیاد بر مصرف را دارا می باشند، از بین می روند و دردی را دوا نمی کنند. حال اگر شرکت های بزرگ هم به دنبال آن باشند که به عنوان واسطه، برای حمل و نقل آب آشامیدنی از این کشورها عمل کنند، آنگاه باز هم جریان بازار و منفعت به پیش کشیده می شود و آب به آنجایی که نیاز واقعی به آن وجود دارد، حمل نمی شود.
 
آنان که با کمبود آب مواجه هستند
و متأسفانه تعداد این کشورها یعنی آنان که با کمبود آب چه در حال و چه در آینده مواجه هستند، کم نیست. این کشورها عبارتند از: بولیوی و پرو در آمریکای جنوبی؛ مصر، سودان، لیبی، اتیوپی، سومالی، جیبوتی، نیجر، مالی، مراکش، الجزایر و بروندی در آفریقا و عربستان، یمن عمان، اردن سوریه، امارات، قطر، بحرین، عراق، ایران، افغانستان، قرقیزستان، تاجیکستان، مغولستان و چین در آسیا. در این کشورها از هم اکنون ما با کمبود آب مواجه هستیم اما باید به این نکته توجه داشت که این کشورها خود به دو دسته تقسیم می شوند. دسته ای که دارای منابع مالی عظیمی هستند که خود قادر می شوند تا کمبود آب را به راحتی جبران کنند چه از راه وارد کردن آن و چه از راه تأسیس کارخانه های تولید آب. اما در ضمن کشورهای فقیری هم در این میان وجود دارند که به هیچ وجه قادر به جبران کمبود آب نمی شوند و اینجاست که کمپانی های صاحب منابع آب در جهان آنها را از خدمات خود محروم می سازند.
 
وظیفه اصلی سازمان ملل متحد
در اینجاست که سازمان ملل متحد باید دست به کار شود و آب را به عنوان یک حق برای انسان شناسایی کند، و نه عاملی برای به دست آوردن سود و منفعت. در واقع سازمان های محیط زیستی وابسته به سازمان ملل متحد باید خود با وضع مالیاتی هنگفت بر کمپانی هایی که منابع آب جهانی را در اختیار دارند، خود را قادر سازند تا معانی حمل و نقل آب آشامیدنی را صاحب شوند با این تفاوت که این بار این سازمان ها بدون داشتن نگرانی از باب قیمت بازار و سود و منفعت، تنها اب را به آنجایی که باید و نیاز مبرم در آنجا وجود دارد، منتقل نمایند. و اگر این بخش مهمی از وظایف چنین سازمان هایی نباشد آنگاه باید سوال کرد، پس وظایف آنها چه نوع بحران هایی را پوشش می دهد؟
 
به نقل از اطلاعات هفتگی شماره ۳۴۴۴